حدیث

مقاله

آراستگی مردان و زنان

نـوشـتـار حاضر، در دو بخش ، ابتدا مطالبی کلی برگرفته از متون اسلامی را درباره آراستگی ظاهر مردان و سپس آراستگی ظاهر زنان ، ارائه می دهد. بدیهی است جزئیات این مـوارد، طـی دسـتـورالعـمـل ها و آئین نامه های انضباطی در اختیار کارکنان محترم سپاه قرار گرفته یا قرار می گیرد.

1. آراستگی ظاهر مردان

1 ـ 1. مطلوبیت آراستگی

دیگران را نیز به تمیزی و آراستگی و دوری از آشفتگی ظاهر دستور می دادند:245

اِنَّ اللّهَ تَعالی یُحِبُّ مِنْ عَبْدِهِ اِذا خَرَجَ اِلی اِخْوانِهِ اَنْ یَتَهَیَّاءَ لَهُمْ وَ یَتَجَمَّلَ.246

هـمـانا خداوندِ برتر دوست دارد وقتی بنده اش نزد برادران خود می رود خود را آماده کند و بیاراید.

امـامـان مـعصوم (ع ) نیز به تمیزی و مرتب بودن ظاهر خود مشهور بودند و شیعیان را به این امر دعوت می کردند.

امام صادق (ع ) می فرمودند:

اِنَّ اللّهَ یـُحـِبُّ الْجـَمـالَ وَالتَّجَمُّلَ، وَ یَکْرَهُ الْبُؤْسَ وَالتَّباؤُسَ، فَاِنَّ اللّهَ عَزَّوَجَلَّ اِذا اَنْعَمَ عـَلی عـَبـْدٍ نـِعـْمـةً اَحـَبَّ اَنْ یـَری عـَلَیـْهِ اَثـَرَها. قیلَ: وَ کَیْفَ ذلِکَ؟ قالَ: یُنَظِّفُ ثَوْبَهُ، وَ یُطَیِّبُ ریحَهُ، وَ یُحَسِّنُ دارَهُ، وَ یُکَفِّرُ اَفْنِیَتَهُ... .247

هـمـانـا خـداونـد زیـبـایی و آراستگی را دوست دارد و زندگی نکبت بار و سخت و فروتنی فـقـیـرانه را دشمن می دارد؛ زیرا خداوند بزرگ وقتی نعمتی به کسی می دهد، دوست دارد کـه اثـر آن را در زنـدگـی او بـبـیـنـد. پـرسـیـدنـد: و آن (تجمّل ) چگونه است ؟ فرمود: (بدین گونه که ) خویشتن را خوشبو، لباس را پاکیزه و خانه اش را زیبا سازد و صحن و سرایش را جارو کند.248

و پاکیزگی را جزو اخلاق و سیره انبیاء معرفی می کردند:

مِنْ اَخْلاقِ الاَْنْبِیاءِ التَّنَظُّفُ.249

پاکیزگی از اخلاق پیامبران است .

2 ـ 1. حدّ آراستگی

اسـلام در آراسـتـگـی حدّ اعتدال را برگزیده و هرگونه افراط و تفریط را مردود شمرده اسـت . مـرز اعتدال در کمّیت ، کیفیّت و نوع آراستگی ، حلّیت و حرمت است . امام صادق (ع ) در این باره فرمودند:

اَلْبِسُ وَ اَتَجَمَّلُ فَاِنَّ اللّهَ جَمیلٌ یُحِبُّ الْجَمالَ وَلْیَکُنْ مِنْ حَلالٍ.250

مـی پـوشم و خود را می آرایم ؛ زیرا خداوند زیبا است و زیبایی را دوست دارد، ولی باید از حلال باشد.

در آراسـتـگـی تـشـبـّه مـردان به زنان و عکس آن روا نیست . امام علی (ع ) شخصی را که با شـکـل و شـمـایـل زنـانـه بـه مـسـجـد پـیـامـبـر(ص ) آمـده بـود، بـیـرون رانـد و فرمود: از رسول خدا(ص ) شنیدم که می فرمود:

لَعَنَ اللّهُ الْمُتَشَبِّهینَ مِنَ الرِّجالِ بِالنِّساءِ وَالْمُتَشَبِّهاتِ مِنَ النِّساءِ بِالرِّجالِ.251

خداوند مردانی را که خود را به شکل زنان و زنانی را که خود را شبیه مردان درمی آورند از رحمت خویش دور کرده است .

3 ـ 1. پاکیزه بودن بدن

رسـول خـدا(ص ) علاوه بر پاکیزگی لباس ، به پاکیزگی و نظافت بدن نیز توجه داشـتـنـد و تـَنَظَّفُوا بِالْماءِ مِنَ الْمُنْتَنِ الرّیحِ الَّذی یُتَاءَذّی بِهِ، تَعَهَّدوا اَنْفُسَکُمْ فَاِنَّ اللّهَ عَزَّوَجَلَّ یُبْغِضُ مِنْ عِبادِهِ الْقاذُورَةَ الَّذی یَتَاءَنَّفُ بِهِ مَنْ جَلَسَ اِلَیْهِ.252

خـویـشـتـن را بـا آب از هـر بوی بد زننده ای که موجب اذیت می شود، پاکیزه کنید و خود را عهده دار این کار سازید؛ زیرا خداوند بزرگ از بندگان خود آن کس را که به سبب کثیفی و آلودگی موجب اذیت همنشین خود می گردد، دشمن می دارد.

4 ـ 1. استعمال عطر

اسـتـفـاده از بوی خوش ، جزو سیره و سنت های پیشوایان دین بوده و به مسلمانان سفارش کـرده انـد کـه بـخـشـی از درآمد خود را به خریدن عطر (و مانند آن ) اختصاص ‍ دهند. بوی خـوش عـلاوه بـر ایـجـاد جـاذبه در ارتباطات اجتماعی ، در سلامتی روحی فرد نیز مؤ ثر است و به او نشاط و شادابی می بخشد:

اَلْعَطْرُ مِنْ سُنَنِ الْمُرْسَلینَ.253

عطر زدن از سنّتهای پیغمبران است .

امام کاظم (ع ) نیز در بیانی زیبا، بر مداومتِ استفاده از بوی خوش تاءکید می نمایند:

لا یَنْبَغی لِلرَّجُلِ اَنْ یَدَعَ الطیّبَ فی کُلِّ یَوْمٍ، فَاِنْ لَمْ یَقْدِرْ عَلَیْهِ فَیَوْمٌ وَ یَوْمٌ لا، فَاِنْ لَمْ یَقْدِرْ فَفی کُلِّ جُمُعَةٍ وَ لا یَدَعَ ذلکَ.254

سـزاوار نـیـست مرد در طول روز عطر نزند. اگر نتوانست یک روز در میان و اگر بر آن هم قادر نبود هر هفته ، و تا می تواند آن را ترک نکند.

5 ـ 1. آراسته بودن موی سر

بخشی از آراستگی ظاهری هر مردی ، به تمیزی و آراستگی موی سر او مربوط می شود.

آراستگی موی سر به نظافت و بهداشت آن ، اصلاح و کوتاه کردن ، مرتب کردن و شانه زدن ، خضاب و رنگ کردن آن محقق می شود.

رسول خدا(ص ) در این باره می فرماید:

مَنِ اتَّخَذَ شَعْراً فَلْیُحْسِنْ وِلایَتَهُ اَوْ لِیَجُزَّهُ.255

هر کس مو بگذارد باید خوب به آن برسد، یا کوتاهش کند.

و امام کاظم (ع ) به اصلاح و تمیزی آن سفارش می فرمایند:

اِنَّ الشَّعـْرَ عـَلَی الرَّاءْسِ اِذا طـال اَضـْعـَفَ الْبـَصـَرَ وَ ذَهـَبَ بـِضـَوْءِ نُورِهِ، وَ طَمُّ الشَّعرِ یَجْلِی الْبَصَرَ، وَ یَزیدُ فی ضَوْءِ نُورِهِ.256

همانا موی سر چون دراز شود بینایی را ضعیف کرده ، نور چشم را می برد و کوتاهی موی سر موجب جلای دیده و فزونی نور آن می گردد.

مـرتـب و پـاکـیـزه بودن و حدّ و اندازه موی سر در برادران پاسدار علاوه بر هماهنگی با آمـوزه هـای دینی ، تابع مقررات سازمانی است . چنان که در ماده 103 آیین نامه انضباطی نیروهای مسلح آمده است :

موی سر نظامیان به ویژه اطراف سر و پشت گردن باید همیشه کوتاه باشد.

6 ـ 1. آراسته بودن صورت (محاسن و شارب )

در آمـوزه هـای دیـنـی تـراشـیـدن ریـش ، مـورد نـکـوهـش قـرار گـرفـتـه اسـت . در مـقـابـل ، بـه کـوتـاه کـردن شـارب تـوصـیـه و تـاءکـیـد شـده اسـت . از جـمـله رسول خدا(ص ) فرموده اند:

اِنَّ الَْمجُوسَ جَزُّوا لِحاهُمْ وَ وَفَّرُوا شَوارِبَهُمْ، وَ اِنّا نَحْنُ نَجُزُّ الشَّوارِبَ وَ نُعْفِی اللِّحی ، وَ هِیَ الْفِطْرَةُ.257

هـمـانـا مـجـوس ریـشـهـای خـود را مـی زدنـد و سـبـیل های خود را انبوه می گذاشتند، ولی ما (مسلمانان ) سبیل ها را می زنیم و ریشها را بلند می گذاریم و این روش با فطرت و خلقت مطابق است .

امام صادق (ع ) نیز داشتن ریش را از سنت های پیامبران از حضرت ابراهیم تا حضرت خاتم و سپس سنت مسلمانان تا قیامت برمی شمارند:

خـداونـد حـنـفـیـّت یـعـنـی طـهـارت را بـر حـضـرت ابـراهـیـم فـرو فـرسـتـاد کـه شـامـل ده چـیـز مـی شـود، ریـش ‍ گـذاشتن یکی از آنها است ... این دستورات حنیفیه (و سنّت استوار) تاکنون نسخ نگردیده و تا روز قیامت نسخ نخواهد شد.258

سـیـره پـیامبر(ص ) و امامان معصوم (ع ) این بود که همواره ریش می گذاشتند و شاربهای خـود را کـوتـاه مـی کـردنـد و تـاکنون هیچ تاریخ نگار معتبری خلاف آن را محاسن انبوه و سـفـید داشت ، بدون اینکه خیلی بلند باشد.259 امام صادق (ع ) شارب خود را به قدری کـوتـاه مـی کـرد کـه به انتهای آن می رسید. امام باقر(ع ) دو طرف محاسن خود را کوتاه تر از قسمت جلوی آن نگه می داشت .260

سـیـره مـتـشـرعـه نـیـز از صـدر تـا کـنـون بـر گـذاشـتـن ریـش و کـوتـاه کـردن سـبـیـل بـوده اسـت . ایـن سـیـره متخذ از حکم فقهی و فتوای فقها در این خصوص است . به عنوان نمونه فتوای امام خمینی چنین است :

ریـش تـراشـیـدن خـواه با تیغ یا با ماشین ، حرام است علی الاحوط. تراشیدن بعض ریش [به صورت پرفسوری ] حکم تراشیدن تمام آن را دارد.261

7 ـ 1. حد محاسن و شارب

ادله مـوجـود، حد مشخصی را به طور قطعی ، برای محاسن و شارب معلوم نکرده اند. اما از فـحـوای بـعـضـی روایـات ، مـی توان حداقل و حداکثری را برای محاسن و شارب استنباط کـرد. از روایـات استفاده می شود که بلند کردن ریش بیش از اندازه ، آن گونه که روش یهودیان است پسندیده مسلمان نیست . رسول خدا(ص ) فرمود:

حُفُّوا الشَّوارِبَ، وَاعْفُوا عَنِ اللِّحی ، وَ لا تَتَشَبَّهُوا بِالْیَهُودِ.262

سبیل ها را کوتاه و ریشها را بلند کنید؛ اما خود را شبیه یهود نسازید.

عالم شیعی ، محدث کاشانی در توضیح این حدیث می فرماید: کلمه ((احفاء)) مبالغه را می رسـانـد. پـس ((حـُفُّوا الشـوارب )) بـه مـعـنـای حـداکـثـر کـوتـاه کـردن شـارب است . در مـقـابل ، ((اعفاء)) به معنای کوتاه کردن است ؛ اما بدون مبالغه و در جایی که محاسن بیش از انـدازه بـلنـد شـده بـاشـد. شـاهد بر این ادعا نیز جمله ((و لا تتشبّهوا بالیهود)) است . یعنی محاسن خود را آن مقدار بلند نگذارید که شبیه یهودیان گردید.263

امـام صـادق (ع ) در مـورد حـدّ شـارب از رسـول خـدا(ص ) نقل کرده که فرمود:

اِنَّ مِنَ السُّنَّةِ اَنْ نَاءْخُذَ مِنَ الشّارِبِ حَتّی یَبْلُغَ الاِْطارَ.264

همانا کوتاه کردن شارب تا حدّی که خط لب آشکار گردد، از سنّت است .

مقام معظم رهبری (ره ) درباره حد ریش از نظر کوتاهی و بلندی می فرماید:

حـد مـعـیـنـی نـدارد، بـلکه معیار این است که عرفاً بر آن ریش صدق کند و بلند بودن آن بیشتر از قبضه دست کراهت دارد.265

و درباره حکم شارب می فرماید:

تـراشـیـدن سـبـیـل و بـاقـی گـذاشـتـن و بـلنـد نـمـودن آن فـی نـفـسـه اشـکـال نـدارد؛ بـله ، بـلنـد نمودن آن به مقداری که هنگام خوردن و آشامیدن با غذا یا آب برخورد کند، مکروه است .266

و درباره اصلاح موی گونه ها می فرماید:

اصلاح موی گونه ها، هر چند با تراشیدن ، حرام نیست .267

بـدیـهـی اسـت کـه حـد و انـدازه مـحـاسـن در نـیـروهـای مسلح تابع مقررات ، آیین نامه ها و دسـتـورالعـملهای سازمانی است . دستورالعمل نماینده محترم ولی فقیه در سپاه پاسداران انـقـلاب اسـلامـی ، در ایـن باره این است که : اصلاح صورت با ماشین کمتر از نمره چهار عـرفـاً صـدق مـحـاسـن نـمـی کـنـد. از ایـن رو، ضـروری اسـت کـارکـنـان و نـیروهای وظیفه شاغل در این نهاد مقدس ، حداقل صدق عرفی را مراعات نمایند.268

2. آراستگی ظاهر زنان

مـراد از آراسـتـگـی ظـاهرِ زنان نیز مرتب ، پاکیزه و آراسته بودن سر و وضع ، لباس ، استعمال بوی خوش و مانند آن است ؛ اعم از اینکه هنگام عبادت و در محضر خدا باشد، یا در محیط خانه و یا در عرصه اجتماع ، از جمله محیط کار.

آراسـتـگـی ظـاهـری برای زنان در هر یک از عرصه های یاد شده ، تابع موازین و حدودی است که در شرع تعیین شده است .

1 ـ 2. آراسته بودن هنگام عبادت

به این نوع از آراستگی برای زنان سفارش شده است و آیه شریفه ((خُذُوا زِینَتَکُمْ عِندَ کـُلِّ مـَسـْجـِدٍ؛ زیـنـت خـود را بـه هـنـگـام رفـتـن بـه مسجد با خود بردارید)) (اعراف : 31) شامل آنان نیز می شود. حدود پوشش و حجاب اسلامی در عبادت و از جمله نماز در که دور از چـشم نامحرم به جا آورده شود مانعی ندارد269 و حتی مستحب شمرده شده است . طبق فتوای مرجع بزرگ تقلید، حضرت امام خمینی (ره ):

بـرای زن در نـمـاز مـسـتـحـب است با زیور آلات ، خود را زینت دهد و استفاده از مواد و لوازم آرایـشی اشکال ندارد. ولی برای وضو باید چیزهایی مانند لاک ناخن که مانع رسیدن آب بـه اعـضـای وضـو اسـت و یـا مـوادی کـه مـانـع گـذاشـتن پیشانی بر مهر است بر طرف شوند.270

2 ـ 2. آراسته بودن در محیط خانه

دربـاره تـجـمـل و آراسـتـگـی زن بـرای شوهر تاءکید و سفارش شده و از حقوق شرعی و اخـلاقـی شـوهـر بـه شـمـار رفـتـه اسـت . امـام بـاقـر(ع ) مـی فـرمـایـد زنـان حداقل زیور، یعنی حنا را داشته باشند:

لا یـَنـْبـَغـی لِاءمْراءَةٍ اَنْ تُعَطِّلَ نَفْسَها و لَوْ اَنْ تُعَلّقَ فی عُنُقِها قِلادَةً وَ لا یَنْبَغی اَنْ تَدَعَ یَدَها مِنْ الْخِضابِ وَلَوْ اَنْ تَمْسَحَها مَسحا بِالْحِناءِ وَ اِنْ کانَتْ مُسِنَّةً271

بـرای زن ـ اگـر چـه سـالخـورده باشد ـ سزاوار نیست که بدون زیور باشد و دستش را بی رنگ و ساده بگذارد؛ اگر شده گردنبندی به گردن آویزد و حنایی به دست بکشد.

همان حضرت ، همه گونه آرایش و آراستگی زن برای شوهرش را جایز می دانند:

... لا بَاءْسَ عَلَی الْمَرْاءَةِ بِما تَزَیَّنَتْ بِهِ لِزَوْجِها272

هر آرایشی که زن برای شوهرش بکند مانعی ندارد و جایز است .

3 ـ 2. آراسته بودن در عرصه اجتماع

حـضـور زن در جـامـعـه و محیط کار، از نظر اسلام حدودی دارد که باید رعایت شود؛ برای مـثـال زن از نـظـر شـرع مـقـدّس اسـلام ، حـق نـدارد بـا آرایـش در اجـتـمـاع و محل کار حضور یابد.

امـام صـادق (ع ) بـه نـقل از پیامبر اکرم (ص )، آرایش زن برای غیر شوهر را برابر با آتش ‍ دوزخ می دانند:

نـَهی رَسُولُ اللّهِ(ص ) اَنْ تَتَزَیَّنَ الْمَرْاءةُ لِغَیْرِ زَوْجِها، فَاِنْ فَعَلَتْ کانَ حَقّا عَلَی اللّهِ عَزَّوَجَلَّ اَنْ یُحْرِقَها بَالنّارِ273

بزرگ است که او را به آتش بسوزاند.

رسـول خـدا(ص ) در جـای دیـگـری از ایـن که زنان در اجتماع خود را خوشبو کنند، نهی می فرمایند:

اَیُّ اْمـَراءَةٍ تـَطـَیَّبَ ثـُمَّ خـَرَجـَتْ مِنْ بَیْتِها فَهِیَ تُلْعَنُ حَتّی تَرْجِعَ اَلی بَیْتِها مَتی ما رَجَعَتْ.274

هـر زنـی کـه خـود را خـوش بـو و معطر سازد و از خانه بیرون رود گرفتار لعن است تا وقتی که به خانه برگردد.

امام خمینی (ره )، درباره حدّ و حدود زینت زنان چنین فتوا می دهند:

زیـنـت را واجـب اسـت از نامحرم بپوشانند. (بنابراین ) اگر در صورت (زن ) آرایش موجود بـاشـد بـایـد پـوشـانـده شـود... و هـمـچـنـیـن در کـفـّیـن اگـر دارای زیـنـت ولو مثل انگشتر باشد. (سرمه نیز) اگر عرفا زینت محسوب شود، باید پوشانده شود.275

مقامِ معظم رهبری نیز درباره آرایش های جدید چنین می فرماید:

(تـتـو کـردن ابرو از نظر شرعی ) زینت محسوب می گردد (و) باید از نامحرم پوشانده شود، (و استفاده از عطریات و کرمهای خوشبو کننده ) اگر جلب توجه نامحرم می کند و یا مفسده دارد باید اجتناب نماید.276

زنـان مـی تـوانـند ناخنهای خود را نسبت به مردان اندکی بلندتر نگه دارند.277 البته با در نظر گرفتن روایاتی که در خصوص نظافت ناخنها و عدم تشبّه مسلمانان به کفار وارد شـده اسـت ، بـایـد در بـلنـد گـذاشـتـن نـاخـن ، حـدّ معمول و متعارف را مراعات نمایند.278

در صـورتـی کـه نـاخـنـهـا را بـا لاک و یـا حـنـا زیـنـت داده بـاشـند، باید آن را از نامحرم بپوشانند279 و قبل از وضو یا غسل ، آنها را از لاک ، پاک نمایند تا مانعی برای رسیدن آب به ناخن ها نباشد (حنا مانع نیست ).

بنابراین زنان در برابر همسران خود می توانند ـ و باید ـ تمیز و آراسته و با آرایش ‍ بـاشـند، امّا به هنگام حضور نامحرم ـ چه در خانه یا اداره یا خیابان و... ـ موظف به رعایت سـادگـی و دوری از آرایـش و زینت هستند، و اگر نمی توانند آرایش یا زینت را از خود دور نـمـایـنـد، بـایـد آنـهـا را از نـامـحـرم بـپوشانند. بدیهی است حضور خواهران پاسدار در محل خدمت ، طبق ضوابط و بدون هرگونه آرایشی است که توجه می آید.

پینوشتها:

 

245. کـافـی ، ج 6 ، ص 449، 512 و 515 ؛ وسائل الشیعه ، ج 3، ص 344 (بیروت ).

ـ246 بحارالانوار، ج 16، ص 249.

247. همان ، ج 73، ص 141.

248. بحارالانوار، ج 75، ص 335.

.249 همان .

250. وسائل الشیعه ، ج 3، ص 304.

.251 همان ، ج 17، ص 285.

252. بحارالانوار، ج 73، ص 84 .

253. کافی ، ج 6، ص 510 .

254. همان .

.255 همان ، ص 485.

256. بحارالانوار، ج 73، ص 85 .

.257 همان ، ص 112.

258. مجمع البیان ، ج 1، ص 377.

259. کشف الغمّه ، ج 1، ص 75 و 77.

260. ر. ک : بحارالانوار، ج 73، ص 113.

261. استفتاءات از محضر حضرت امام خمینی (ره )، ج 2، ص 6 ـ 7، ص 26.

262. کتاب الوافی ، محمدمحسن فیض کاشانی ، ج 6 ، ص 657 .

263. همان ، ص 657 ـ 658 .

264. سنن النبی (ص )، ص 92.

265. رساله اجوبة الاستفتاءات ، ص 315.

266. همان .

267. همان ، ص 317.

ـ268 نـامـه نـماینده محترم ولی فقیه در سپاه خطاب به سردار ریاست محترم ستاد مشترک سپاه ، شماره 1027 / 1 / ن / ط مورخ 20 / 7 / 1383.

269. ر.ک . دعائم الاسلام ، ج 2، ص 166.

270. استفتاءات از محضر امام خمینی (ره )، ج 3، ص 256 ـ 257.

271. وسائل الشیعه ، ج 7، ص 118.

272. همان ، ص 135.

273. بحار الانوار، ج 76، ص 329.

274. کافی ، ج 5 ، ص 519 .

275. ر.ک . اسـتـفـتـاءات از محضر امام خمینی (ره )، ج 3، ص 256 ـ 257 و احکام خانواده ، عبدالرحیم موگهی ، ص 304 ـ 308.

276. دفتر حضرت آیة اللّه خامنه ای مدظله العالی ، بخش استفتاءات .

277. من لا یحضره الفقیه ، ج 1، ص 128.

278. نرم افزار پرسمان ، دفتر نمایندگی ولی فقیه در سپاه ، واژه ناخن .

279. ر. ک . احکام خانواده ، عبدالرحیم موگهی ، ص 304 ـ 306.

منبع: حوزه نت

  • دیدگاه‌ها

0 دیدگاه‌ها

Top